Een blik op mijn website laat zien dat leiderschap en muziek een belangrijke rol spelen in mijn coaching en training. Wie mij kent, denkt dan: ja, echt een verademing! Eindelijk een combinatie waarbij ik concrete resultaten bereik én dicht bij mezelf blijf. Wie mij niet kent, raakt in verwarring of denkt: o, o, dit gaat zweverig worden. Zeker wanneer mijn harp in beeld verschijnt, haalt men bij wijze van spreke de yogamat en de klankschaal al tevoorschijn. Dit beeld ga ik nu voor eens en altijd uit de wereld helpen.
Want híérom werkt de harp
Muziek ontspant en verbindt. Je kunt er emoties mee overbrengen en bij anderen emoties oproepen. Als je muziek maakt of ernaar luistert, is het bijna onmogelijk om stil te blijven zitten, het lijf wil meedoen. Dit effect kun je als coach bewust inzetten om gedragsverandering te bewerkstelligen en samenwerking binnen een team te verbeteren.
Wat vooraf ging
Een jaar of tien geleden maakte ik een carrièreswitch. Na ruim 25 jaar leidinggeven wilde ik een vak uitoefenen met niet alleen ruimte voor mijn leiderschap, waarmee ik graag een omgeving creëer waarin anderen kunnen groeien en bloeien. Ik wilde daarnaast ook plaats maken voor de creativiteit en intuïtie die zo bepalend zijn voor de muzikant in mij.
Ik had geen idee hoe ik hier vorm aan kon geven, maar begon opgewekt aan mijn zoektocht. Al vrij snel vond ik wegwijzers richting coaching en training. Dat was het makkelijke deel van de reis. Het bracht mij naar een tweejarige coachopleiding bij het Europees Instituut/De Baak, waarin kennis en vaardigheden opdoen en vooral heel veel oefenen centraal stonden.
Vallen, opstaan en veel arbeidsplezier
Daarna moest ik alle theorieën, modellen en opgedane ervaring in het coachvak gaan verbinden met mijn muzikant-zijn. Dat betekende experimenteren, improviseren, succes hebben, uitglijden, vallen, opstaan en opnieuw beginnen. Kortom, het klassieke patroon van iedere startende ondernemer.
Het heeft even geduurd om muziek en leiderschap naadloos in elkaar te passen. Maar het is gelukt! Nu werk ik niet meer omdat het nu eenmaal moet, maar omdat ik het heerlijk vind om te doen. Werken voelt voor mij nu als lekker bezig zijn met iets waar mijn coachees en opdrachtgevers een stap verder mee komen én waar ík blij van word. Elke dag opnieuw. Dat gun ik anderen ook.
Dus sinds 2017 begeleid ik op deze manier en met veel arbeidsvreugde zowel leidinggevenden en professionals in hun leiderschap en persoonlijke ontwikkeling, als teams in hun zoektocht naar een prettige en effectieve vorm van samenwerking en communicatie.
Blijvend resultaat? De verbinding tussen het rationele en emotionele
In mijn vele jaren als leidinggevende heb ik ervaren dat, hoe zeer ik ook altijd de zachte kant van leiderschap, de gevoelens, het menselijke contact heb laten spreken, ik uiteindelijk werd afgerekend op tastbare resultaten. Cijfers en productie stonden centraal in de beoordelingscriteria. De focus lag op concrete en meetbare zaken.
Op het moment dat ik muziek aan het maken ben, gaat het over hele andere dingen. De focus ligt op creativiteit, improvisatievermogen, gevoelens in alle vormen en maten en intuïtief afstemmen op de ander en jezelf.
In mijn jaren als coach en trainer heb ik ervaren dat je voor het op gang brengen van beweging zowel de rationele als de emotionele functies van het brein moet activeren. Daarnaast is het belangrijk dat je, als je blijvend resultaat wilt bereiken, verbinding maakt tussen de rationele en emotionele breinfuncties.
Neuroplasticiteit
Het fascinerende van ons brein is dat het een flexibel orgaan is. Het is in staat zichzelf te veranderen en te vernieuwen. Neuroplasticiteit heet dat. Nieuwe verbindingen kunnen aangemaakt worden en als je ze dan maar vaak genoeg gebruikt, worden ze steeds sterker.
Om het concreter te maken: als je gedrag wilt aanleren dat je in je vroege jaren niet hebt meegekregen, kun je je brein er dus toe aanzetten om daarvoor nieuwe verbindingen aan te maken.
De kracht van muziek
En dat is nou precies waar muziek interessant wordt. Want muziek, zelfs als je alleen maar luistert, is bij uitstek een activiteit waarbij bijna alle breinfuncties meedoen. Als je een scan maakt van een brein van iemand die met muziek bezig is, zul je zien dat het oplicht als een kerstboom. Overal activiteit, overal verbindingen.
Daar hebben we dan het haakje waar ik mijn liefde voor muziek kan vastmaken aan mijn passie voor leiderschap.
Rationeel is toch best handig!
In bijna ieder traject waaraan ik werk, of het nu een individueel coachingstraject is of teamontwikkeling, zie je dezelfde elementen naar voren komen. Denk aan thema’s als samenwerking, effectieve communicatie, leiderschap, regie op je gedrag, zelfvertrouwen en zelfbeeld, assertiviteit, werk/privébalans of rust in je hoofd.
Voor het aanvliegen van deze thema’s is mijn leiderschapservaring best nuttig. Bepaalde aspecten kun je immers mooi op een rationele manier te lijf gaan. Bij het hanteren daarvan kan ik me uitleven met eigenschappen uit juist dit deel van mijn brein: resultaatgerichtheid, doelgerichtheid en analytisch vermogen. Daar huist ook mijn voorkeur voor voeten op de grond, heldere bewoordingen en SMART-doelen.
Vanuit die invalshoek is het fijn om te werken met modellen en theorieën. Een greep uit mijn gereedschapskist: transactionele analyse, dramadriehoek, JOHARI-venster, genogram, kernkwadranten, logische niveaus, TeamRol-Indexator en systemische principes. Concreet, meetbaar, tastbaar en direct toepasbaar in de praktijk. Dat geeft houvast, kader en richting.
De andere kant van leiderschap
Maar zoals ik eerder al zei, met alleen rationele breinfuncties komen we er niet. Je ontkomt niet aan de emotionele functies. De uitingen hiervan zijn minder concreet en meetbaar, maar minstens net zo belangrijk. Zo niet belangrijker. Leiderschap gaat tenslotte over mensen.
De emotionele breinfuncties bewijzen hierbij goede diensten. Vanuit dit deel van mijn brein zet ik dan graag eigenschappen in als empathie, intuïtie, creativiteit en improvisatievermogen.
Leiderschap en muziek: daar komt de harp, hoor!
Tja, en dan komt de muzikant in mij op de proppen, want die leunt zwaar op dit soort emotionele breinfuncties. Omdat de harp mijn favoriete instrument is, grijp ik daar dan graag naar.
Muziek zit verweven in veel van mijn werkvormen. Ik zet niet zomaar een playlist op, maar gebruik mijn instrumenten doelbewust in mijn coaching. Hieronder neem ik je mee in een aantal methoden waarbij muziek wordt ingezet en de concrete resultaten die ik daarmee bereik.
De rol van ontspanning én muziek bij coaching
Met name in de individuele coaching heb ik vaak te maken met mensen die last hebben van stress en zich moeilijk kunnen ontspannen. Ze staan voortdurend aan en ervaren een gebrek aan rust in hun hoofd.
Bepaalde ritmes, toonsoorten en frequenties hebben een kalmerende werking op bloeddruk, ademhaling, spierspanning en hartslag. Door ritmes en tonen op een bewuste manier in te zetten, kun je hier invloed op uitoefenen. Dat vermindert het gevoel van stress en brengt rust en ontspanning. In deze toestand ontstaat voor de coachee een ander perspectief, van waaruit op dat moment verder gewerkt kan worden aan het thema waarin de coachee zich wil ontwikkelen.
De harp heeft los daarvan het bijkomende voordeel dat het een relatief groot, houten instrument is dat voelbare trillingen voortbrengt, zelfs als je het instrument niet aanraakt. Voor mensen die weinig contact met hun lichaam ervaren, is het luisteren naar of aanraken van een spelende harp een hele directe en vaak geheel nieuwe lichamelijke sensatie. Heb je dit een keer gevoeld, dan opent dit deuren naar andere signalen die je lijf je geeft. Signalen die bijvoorbeeld betrekking hebben op stress of werkdruk.
Verbondenheid in muziek
Muziek verbindt. Ik denk dat we het daar wel over eens kunnen zijn. Maar hoe dan? Het lijkt misschien onverklaarbaar en magisch, maar er zit gewoon een stuk chemie achter.
Muziek en ritme, of je het nu zelf maakt of er alleen maar naar luistert, zet je lichaam aan tot het maken van gelukshormonen. Een paar voorbeelden:
- dopamine, een beloningshormoon dat gevoelens van motivatie en euforie teweeg brengt;
- endorfine, een pijnstillend en herstellend hormoon dat energie geeft en stress vermindert;
- serotonine, een stemmingshormoon dat zorgt voor gevoelens als tevredenheid, stabiliteit en zelfvertrouwen;
- oxytocine, een knuffelhormoon dat sociaal contact stimuleert.
Muziek in teamverband
Als ik met teams werk, is samenwerking vaak een thema. Met de modellen, methodieken en profielen kunnen we daar mooi en rationeel over praten. Dat geeft inzicht in lacunes en overschotten. Ook geeft het een theoretisch houvast.
Maar om echt iets met die inzichten te doen in de praktijk, is de verbinding met de emotionele breinfuncties nodig. Tja, en dan ga ik muziek met ze maken.
Met elkaar muziek maken is de ultieme manier van samenwerken. Want wanneer je niet op elkaar let en inspeelt, dan wordt het een kakofonie van geluiden, zonder enige samenhang; niet fijn voor je oren.
In samenwerking vertonen teams patronen. Daarbij maakt het niet uit of ze werken aan een zakelijk doel of een muziekstuk. Samenwerking is samenwerking. Tijdens het muziek maken komen die patronen prachtig naar boven. Plezier daarbij is (bijna) onvermijdelijk, doordat het de aanmaak van allerlei gelukshormonen stimuleert. Voor mij als coach geeft dat een ideale context om op een laagdrempelige manier gedrag te spiegelen, te confronteren, feedback te geven en reflectieve vragen te stellen.
Waar taal tekort schiet
Verwoorden wat je voelt, is niet altijd even gemakkelijk. Taal loopt in het brein voor een deel langs dezelfde neurale paden als muziek. Muziek is immers ook een taal en heeft een connectie met gevoelens, net als een gesproken taal.
Erik Scherder, hoogleraar neuropsychologie, heeft hierover veel gepubliceerd.
Waar je met taal niet tot de kern van de zaak kunt komen, lukt dat met muziek vaak wel. Bij het leren omgaan van afasie, waarbij mensen moeite hebben met het uitspreken of begrijpen van woorden, wordt bijvoorbeeld vaak muziektherapie ingezet. In de bronvermelding staat een link naar een video hiervan.
Hoewel ik niet werk met afasiepatiënten, kom ik bij individuele coaching vaak genoeg tegen dat iemand niet kan verwoorden wat er van binnen gebeurt. Dit benader ik op een vergelijkbare manier. Met behulp van improvisatie, vaak op mijn harp, vertolk ik muzikaal wat ik non-verbaal waarneem. Daarbij blijf ik voortdurend waarnemen wat er bij de ander gebeurt en pas ik mijn improvisatie ter plekke aan. Dit doe ik net zolang tot wat ik speel overeenkomt met wat gevoeld wordt. Gek genoeg komen de woorden dan vaak wel.
Universele taal in iedere levensfase
Het mooie van muziek is dat het een universele taal is, niet gebonden aan afkomst, leeftijd of opleidingsniveau. Muziek kan ons helpen en begeleiden in iedere levensfase.
Ik gebruik het dan ook niet alleen in mijn coaching en training, maar zet het ook in bij mijn maandelijkse bezoeken aan de hospice Hoeckse Waard. Ik speel daar intuïtief voor de gasten in verschillende fases van het stervensproces en merk telkens weer dat dit verbindt, lichaam en geest ontspant en emoties laat stromen.
Niks zweverigs dus, maar wetenschap!
Dit zijn een paar voorbeelden van een eenvoudige manier om met het inzetten van muziek in het brein een nieuwe verbinding aan te leggen, waarop je in het vervolg van de sessies concreet verder kunt bouwen.
Er is veel onderzoek gedaan naar de helende werking van muziek en tegenwoordig wordt hier in de medische wereld gebruik van gemaakt. Een voorbeeld is MuzIC: speciaal opgeleide muzikanten die op intensive care worden ingezet voor stressvermindering en pijnbestrijding.
Met deze theorie in je achterzak wordt het ineens een stuk logischer om muziek in te zetten in de coachkamer of bij de teamsessie.
Het stereotiepe beeld doorbreken
Nu we het gehad hebben over de concrete en meetbare waarde van muziek in coaching en training, is het wat zweverige beeld dat je hier misschien bij had hopelijk een beetje gezakt.
Gelukkig ben ik niet de enige harpist die een lans breekt voor een meer realistisch beeld van de harp. Daarom zet ik tot slot twee collega-harpisten in de schijnwerper:
Hun harspspel voldoet absoluut niet aan het stereotiepe beeld van zacht en meditatief. Deze video’s zijn zeker de moeite waard om te bekijken:
Deborah
https://www.youtube.com/watch?v=f9p59BJOaYU
Remy
https://www.youtube.com/watch?v=VwYVwMtqIz4
Zowel Remy als Deborah hanteert de harp als een verbindend element tussen delen van zichzelf, andere muzikanten, muziekstijlen en verschillende kunstvormen. Ze beperken zich daarbij niet tot de grenzen van wat wel en niet “hoort”, maar laten zich leiden door wat er op dat moment speelt en nodig is. Het lijkt wel leiderschap!
Zo zie je maar, dingen zijn niet altijd wat ze op het eerste gezicht lijken.
Ben je benieuwd naar harpklanken met een concreet eindresultaat? Neem contact met me op voor een gratis kennismakingsgesprek. Maatwerk gegarandeerd.
Bronnen
https://www.youtube.com/watch?v=9Kq3rwjMxTE
https://academic.oup.com/cercor/article/19/11/2579/376624
https://www.eventinspiration.nl/kennisbank/de-kracht-van-muziek-op-een-evenement/
